Ahlak Gelişimi

Ahlak Gelişimi

Ahlak, kelime anlamı ile insanın doğuştan getirdiği ve sonradan kazandığı, toplum tarafından kabul edilmesi için gerekli bir takım davranışlar olarak karşımıza çıkar. Bu davranışlar; doğruluk, hoşgörü, adalet, yardımlaşma, paylaşma gibi toplum düzenini sağlamaya yarayan kavramları içerir. Yapmış olduğumuz tanımda altı çizili kısımlar bize ahlak kavramı kişide nasıl oluşur ve ne kadar önemlidir sorularını yanıtlar. Şimdi bunları inceleyerek konunun detaylarına girmeye çalışalım.

İnsanın doğuştan getirdiği karakter özellikleri, dünyaya bakış açısını şekillendiren önemli bir unsurdur. Her ne kadar sonradan bu özelliklere çevresel olarak müdahale edilse bile yine de kişinin temelde var olan yapısal özelliği değişime dirençlidir. Bu yapısal özellik, kişinin iyiye ya da kötüye eğilimli olup olmadığı, olayları nasıl yorumladığına kadar birçok konuda kişiyi yönlendiren ve davranışlarını şekillendiren, ancak kontrol edilebilir bir güç olarak karşımıza çıkar.

Sonradan kazandığı ile anlatılmak istenen; çocuğun içinde yetiştiği ortamda doğuştan getirdiği olumlu ya da olumsuz kişilik özelliklerinin nasıl desteklendiği, etrafındaki yetişkinlerin özellikle ahlaki durumlara nasıl yorumlar getirdiği, çocuğun yetişme evresinde sergilemiş olduğu davranışlara ne tür tepkiler aldığı gibi soruların cevaplarıdır.Çocuklar, içinde yaşadıkları dünyada neye nasıl tepki verilir karmaşasını çözmek için çevrelerindeki insanları gözlemlerler. Bu gözlemler sonucunda olaylara ya da durumlara karşı gerek sözel gerek davranışsal olarak yorumlar getirerek denemeler yaparlar ve çevrelerindeki kişilerin tepkilerini ölçerek doğru yolda olup olmadıklarını test ederler. Eğer davranışlarına olumlu tepkiler alırlarsa onaylandıklarını düşünerek davranışa devam ederler. Bu durumda aslında birçok ahlaki davranış çevresel tepkilere göre şekillenir.

.

Toplum tarafından kabul hemen her yazımda az çok bahsettiğim bir konu. İnsan sosyal bir varlıktır. En huysuz, en bencil insan bile içten içe yalnızlıktan korkar. İnsanın doğasında içinde bulunduğu toplumda bir yer edinmek ve toplumun üzerine yüklediği misyonları zamanı gelince yerine getirmek vardır. Bunları gerçekleştirdiğini düşündüğünde iç huzura kavuşur. Bu nedenle kişi, içinde yaşadığı toplumun kabul ettiği genel normları benimseyerek bu normlara uygun davranmaya çalışır. Aksi takdirde toplum tarafından dışlanmak gibi bir tehlike ile karşı karşıya kalacaktır. Bu insanın en korktuğu şeydir. Öyle ki yapılan araştırmalar sonucunda insanların yazılı olan kurallardan çok yazılı olmayan toplum kurallarından daha çok çekindikleri ortaya çıkmıştır. Çünkü yazılı olmayan toplum kurallarına uyulmadığı takdirde manevi bir yaptırımla karşılaşacağını bilen insan ayıplanmaktan ve dışlanmaktan korkar.

Genel olarak bu bahsettiklerimiz kişinin ahlaki yapısını oluşturan temel unsurlardır. Ahlak kavramı toplumdan topluma, kültürden kültüre, aileden aileye değişen çok geniş bir kavramdır. Ancak her ne kadar özel tutumlar olsa da kişi genel kabul görmüş ahlaki davranışları sergileme eğiliminde olacaktır.

Çocuklarda ahlak gelişimi nasıl oluşur?

Yukarıda ahlak kavramını açıklamaya çalışırken ifade etmeye çalıştığım durumlar, bir çocukta ahlak kavramının nasıl bir süreçten geçerek oluşmaya başladığını açıklar niteliktedir. Çocuklarda ahlak eğitimi genel olarak cinsiyet farklılıklarının da anlamlandırılmaya başlandığı 3 yaştan itibaren cinsel eğitimle birlikte verilir. Ancak öncesinde de çocuğun ilk sosyal çevresi olan ailesinin davranışlarını araştırmacı edasıyla gözlemlediği ve kendince çıkarımlarda bulunduğu unutulmamalıdır.

Yaşı büyüdükçe bilişsel anlamda olgunlaşan çocuk, olaylara daha geniş bir bakış açısıyla bakmayı öğrenecek ve detaylı analizlerle kendi yorumlarını getirebilecektir. Bu durum bize ahlak gelişiminin bilişsel gelişimden bağımsız düşünülemeyeceğini, aksine bilişsel gelişim ile paralel ilerleyen ve kişinin ahlaki tavırlar sergilemesi için belli bir bilişsel olgunluk seviyesine gelmesi gerektiği gerçeğini sunar.

Size İtiraz Ediyorsa Sevinin 🙂

Hemen her aile kendi ahlaki yapısına uygun çocuk yetiştirmek ister. Kendi hayat görüşünü çocuğunda da görmek ister. Ancak ahlak gelişiminde her bireyin kendi ahlaki değerlerini oluşturması esastır. Bu durum bireyin tamamen ailesinin görüşlerine ters düşmesini ifade etmez. Çünkü istisna durumlar haricinde her birey farkında olmadan temelde ailesinden edindiği ahlaki tutumlar ışığında kendi yorumlarını oluşturacaktır. Bireyden istenen temelde aldıklarıyla ilerlerken, gelişen bilişsel algısıyla kendi kişiliğini, karakterini oturtarak ahlaki yapısını oluşturmasıdır. Sırf ailesi doğru buluyor diye düşünmeden, analiz etmeden bir duruma olumlu ya da olumsuz bakış açısı geliştiren bir bireyin, kendi ahlaki yapısını oluşturduğu söylenemez. Bu durumda olan birey bağımlı bireydir. Kendi fikirleri ve görüşü oluşmamıştır. Ahlak gelişimi, ancak birey fikirlerini, yorumlarını kendi oluşturduğu bakış açısı ile ortaya koyabilirse tam olarak istenen düzeyde ilerleyebilir.

Eğer çocuğunuz sizin fikrinize itiraz ederek kendi fikrini ortaya koyuyorsa bu duruma sevinmelisiniz. Çünkü bu durum çocuğunuzun sizden aldığı güç ile kendi fikirlerini savunabilecek olgunluğa eriştiğinin göstergesidir.

Ahlak Gelişimini Olumsuz Etkileyecek Ebeveyn Tutumları

Çocuğunuzun yanında yalan söylüyor ve söyletiyorsanız, çevrenize karşı paylaşımcı değilseniz, yardım etmekten haz almıyorsanız, insanların arkasından sürekli olumsuz yorumlar yapıyorsanız, farklılıklara saygı duymayan bir yapınız varsa, kendi çıkarlarınız uğruna insanları yok sayıyorsanız, empati beceriniz yoksa, çocuğunuza özel bölge mahremiyetini vermiyorsanız, kendi yapamıyor diye 3 yaşından büyük çocuğunuzla birlikte banyo yapıyorsanız, tuvalet eğitimine destek olacağını düşünerek rol model olmak adına, çocuğunuzun görüş alanı içinde tuvaletinizi yapıyorsanız üzülerek söylemek durumundayım ki çocuğunuzun ahlaki temellerini olumsuz atıyorsunuz.

Ebeveyn olarak bu yolda görevimiz; temelde olumlu ahlak özellikleri ile çocuğumuzu yetiştirirken aynı zamanda kendi ahlaki tutumunu geliştirmesine yardımcı olmaktır.

Duygu BERGİL

İnstagram Hesabımız
Twitter Hesabımız
Facebook Sayfamız
Youtube Kanalımız
Pinterest Hesabımız
Yazbee Hesabımız

Duygu BERGİL
Duygu BERGİL son yazıları (Hepsini Gör)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir